معرق ‌

هنر معرق روي‌ چوب، يکي از رشته هاي پر پيشينه ي صنايع‌ دستي ايران است‌ که‌ به‌ نسبت‌ساير صنايع‌ چوب از قبيل خانم‌، منبت، نازک‌ کاري‌ چوب، خراطي و بافت‌ سبد و حصير داراي‌قدمت‌ بيشتري است‌ و طبق اسناد و مدارک‌ موجود، با وجودي‌ که‌ زادگاهش‌ هند است‌، اما‌از روزگاراني‌ خيلي دور به‌ ايران راه يافته و هنرمندان و صنعتگران ايراني‌ تکميل کننده و‌گسترش دهنده آن بوده‌اند.

اين‌ هنرصنعت که‌ در ابتدا تلفيفي از چوب و فلز بود به‌ کمک ذوق‌ و انديشه ي معرق‌سازان هنرمند ايراني‌ تغيير شکل داد و صنعتگران کشورمان به‌ جاي يک‌ نوع چوب که‌‌معمولا متن اصلي دست‌ ساختهها را تشکيل مي‌داد به‌ استفاده‌ از انواع چوب با رنگ‌هاي‌مختلف پرداختهاند و هم‌ اينک استفاده‌ از حدود 72 نوع چوب مانن‌ رز، زيتون، شمشاد،‌نارنج‌، فوفل‌، عناب، گردو، اقاقيا، ممرز، کاج، سرو و... نزد صنعتگران مرسوم است‌ و افزون‌‌براين‌، بنا به‌ ضرورت‌ گاهي‌ از استخوان شتر، صدف، روي‌، مس‌، برنج‌، نقره، عاج و حتي طلا‌براي تکميل فرآورده‌هايشان استفاده‌ ميکنند و آنچه بوجود مي‌آورند آنقدر ظريف‌ و زيبا و‌چشم نواز است‌ که‌ به‌ راستي با کمک واژه‌ها و الفاظ نميتوان آنها را تجسم بخشيد و براي‌شناخت‌ معرق و کشف دقايق‌ آن حتما بايد معرق رااز نزديک‌ ديد.

چگونگي ساخت‌ معرق‌

ماده‌ ي اوليه و عمده ي موردنياز معرق سازان چوب است‌ که‌ معمولا انواع مختلف آن از‌داخل‌ کشور تامين مي‌شود و به‌ ندرت‌ از چوبهاي خارجي‌ استفاده‌ به‌ عمل مي‌آيد. علت اين‌‌امر، وجود جنگلهاي متعدد در ايران و تنوع موجود در کشور است‌.

شيوه ي کار معرق سازان به‌ اين‌ ترتيب است‌ که‌ ابتدا طرح موردنظ‌رشان را که‌ معمولا‌اقتباسي‌ از خط‌وط اسليمي و ختايي‌ يا منياتورهاي ايراني‌ و ديگر طرحهاي اصيل و سنتي ايراني‌ ‌‌ است‌ برروي‌ کاغذ نازک‌ (کاغذ کالک‌، کاغذ ماشيني يا کاغذ روغني) ترسيم مي‌کنند‌و سپس آن را برروي‌ يک‌ قطعه تخته ي سه‌ لايي‌ ميچسبانند و به‌ وسيله ي ميخهاي سوزني‌‌کوچک‌ برروي‌ زمينه ي اصلي کار که‌ بيشتر چوب فوفل‌ يا رز است‌ و حدود پنج ميلي متر قط‌ر‌دارد نصب مي‌کنند و بعد با دقت‌ بوسيله ي اره‌ ي موبي‌ به‌ بريدن خط‌وط اطراف آن‌ميپردازند.

پس از بريدن کليه ي خط‌وط طرح و هنگامي‌ که‌ زمينه ي کار بصورت‌ تابلويي‌ (که‌ جاي نقوش‌درآن خالي‌ است‌) در آمد تخته ي سه‌ لايي‌ را از آن جدا ساخته و استاد کار معرق ساز براي‌تکميل کار خود قسمتهاي مختلف طرح را به‌ نسبت رنگي که‌ بايد در تابلو داشته باشند‌مجددا از چوب هايي‌ که‌ هر يک‌ داراي رنگ‌ ويژه يي‌ است‌ بريده و در جاي خود قرار مي‌دهد و ‌باچسب به‌ متن ميچسباند و گاهي‌ براي تنوع بخشيدن به‌ کار و زيباتر ساختن آن از قط‌عات‌عاج، استخوان، صدف و فلز بهره ميگيرد.

در يک‌ محصول معرق اصيل رنگ‌ها تماما بايد طبيعي باشد و به‌ هيچ وجه‌ نبايد از مواد رنگي‌(اعم‌ از گياهي‌ يا شيميايي‌) استفاده‌ به‌ عمل آيد.

آخرين‌ مرحله ساخت‌ يک‌ اثر معرق پوليستر کاري‌ روي‌ کار است‌ که‌ طي آن سط‌ح‌ تابلو يا‌محصول به‌ وسيله ي کيلر يا سيلر پوشش‌ داده‌ شده و آماده‌ ي عرضه‌ به‌ بازار مي‌شود.

از معرق علاوه‌ بر ساخت‌ تابلوهاي ديوار کوب براي تزئين رويه‌ ي ميز، پشتي صندلي‌، رحل‌‌، جاي قاشق‌ و چنگال، سرويس‌هاي چوبي‌، ، ظروف‌ شکلات‌خوري‌ و درهاي مقابر ائمه ي اطهار نيز استفاده‌ شده مي‌شود.

اين‌ هنر ارزنده‌ هم‌ اينک فقط در تهران رواج دارد و دست‌ اندر کاران آن با بهره گيري از‌تجربيات گذشتگان و مهارت‌هاي شخصي محصولات بسيار متنوعي‌ با قابليت هاي قوي مصرفي‌‌و هنري توليد مي‌کنند.